Sobota, 31 Pa藕dziernik 2009 13:44

Czym jest pastel?

"(.)Pastel - z w艂oskiego pasta [ciasto, masa] jest najprostsz膮 i by膰 mo偶e najstarsz膮 technik膮 znan膮 cz艂owiekowi. Pastel to suchy pigment zmieszany z substancj膮 wi膮偶膮c膮 , kt贸rym pokrywa si臋 malowan膮 powierzchni臋 bezpo艣rednio r臋k膮 - bez u偶ywania p臋dzli. Niekt贸rzy uwa偶aj膮, 偶e pierwsze znane jaskiniowe malowid艂a naskalne wykonane by艂y w艂a艣nie takim sposobem - z u偶yciem kolorowych glinek, sadzy, kredy i innych naturalnych barwnik贸w, znajdowanych bezpo艣rednio w przyrodzie. Technologiczne wynalezienie pastelu w znanej nam do dzisiaj formie przypisuje si臋 Jeanowi Perrealowi z Francji, kt贸ry w 1499 roku przyby艂 do Mediolanu i podobno zainteresowa艂 nowym medium samego Leonarda da Vinci,聽 kt贸ry ju偶 w tym samym roku wykona艂 nim portret Izabeli d'Este, a p贸藕niej szkice do Ostatniej wieczerzy. Pastel by艂 dla artyst贸w bardzo interesuj膮cy, gdy偶 lokuje si臋 na pograniczu rysunku i malarstwa. Mo偶na nim jednocze艣nie kre艣li膰 delikatne rysunki albo wyra藕n膮, graficzn膮 lini臋, jak i k艂a艣膰 bardzo zr贸偶nicowane plamy barwne i 艂膮czy膰 to w niesko艅czone uk艂ady, uzyskuj膮c wyj膮tkowo, plastyczne efekty.
Tote偶 u偶ywali go w XVI w. Holbeinowie, Cranach m艂odszy , Clouet, Barocci i inni wielcy malarze tamtych czas贸w.
Najwi臋kszy i najbardziej spektakularny rozw贸j tej techniki przypada jednak na epok臋 rokoko. Boucher, Rosalba Carriera i Quentin de la Toure byli mistrzami tego gatunku - osi膮gaj膮c niebywa艂e powodzenie, s艂aw臋 i maj膮tki na dworze kr贸la Francji Ludwika XV-go.
Pastele u偶ywane by艂y przez nast臋pne lata z powodzeniem, przewa偶nie do portretowania znanych os贸b i notowania sielskich obraz贸w z natury - z racji swej przyrodzonej zalety, jak膮 jest uzyskanie natychmiastowego rezultatu - bez zb臋dnego, 偶mudnego przygotowywania pod艂o偶a lub d艂ugiego czekania na wyschni臋cie jak w malarstwie olejnym, fresku itp.
Bardzo ch臋tnie wi臋c u偶ywali tego medium Impresjoni艣ci tej miary jak - Manet, Monet, Degas, Toulose Lautrec i wielu innych.
W Polsce, mimo, 偶e znamy z historii sztuki kilku artyst贸w maluj膮cych t膮 technik膮, szczeg贸lnie na dworach Jana III Sobieskiego i Stanis艂awa Augusta - pastel przyj膮艂 si臋 dopiero na dobre w czasach M艂odej Polski.
Mod臋 na t臋 technik臋 wprowadzi艂 powracaj膮cy z Pary偶a Stanis艂aw Wyspia艅ski - kt贸ry wr臋cz musia艂 jej u偶ywa膰, gdy偶 farby olejne mu szkodzi艂y. Do klasyki malarstwa nale偶膮 jego przepi臋knie malowane portrety, pejza偶e, sceny rodzajowe, a tak偶e szkice projekt贸w witra偶y
Wielkim mistrzem pastelu by艂 Leon Wycz贸艂kowski, dla kt贸rego ta technika jako artysty pe艂nego temperamentu by艂a najbardziej naturalnym sposobem wypowiedzi, gdy偶 pozwala艂a szybko notowa膰 zmieniaj膮cy si臋 pejza偶, 艣wiat艂o i feeri臋 barw. W ci膮gu dnia m贸g艂 t膮 technik膮 wykona膰 wiele wersji tego samego motywu.
Najlepsze zostawia艂, reszt臋 niszczy艂, gdy偶 pastel nie znosi poprawek i "przem臋czenia".
Kolejnym znakomitym tw贸rc膮 tej techniki i wielkim orygina艂em w sztuce polskiej by艂 Stanis艂aw Ignacy Witkiewicz - "Witkacy", kt贸ry w latach 30-tych ubieg艂ego wieku za艂o偶y艂 s艂ynn膮 Firm臋 Portretow膮 ze specjalnym Regulaminem i zasadami dla klient贸w. Jego malarstwo lokowane jest ju偶 w nurcie ekspresjonizmu i formizmu. Opr贸cz portret贸w malowa艂 oniryczne kompozycje i groteskowe "pejza偶e wewn臋trzne".
Po drugiej wojnie 艣wiatowej pastel zosta艂 zapomniany i zepchni臋ty na margines oficjalnej sztuki - s艂u偶膮c li tylko do szkic贸w i notatek malarskich. By膰 mo偶e malarstwo pastelowe by艂o kojarzone z gustami bogatego mieszcza艅stwa i bur偶uazji, kt贸re ch臋tnie nabywa艂o obrazy w tej technice.
Poniewa偶 sam jestem malarzem cz臋sto u偶ywaj膮cym pastelu, interesowa艂o mnie jak czyni膮 to inni. B臋d膮c jednocze艣nie Dyrektorem BWA w Nowym S膮czu postanowi艂em zorganizowa膰 konkursow膮 wystaw臋 tej techniki, aby umo偶liwi膰 zaprezentowanie dokona艅 artyst贸w u偶ywaj膮cych tego warsztatu malarskiego.
W 1987 roku odby艂o si臋 otwarcie I Og贸lnopolskiej Wystawy Pasteli w Nowym S膮czu. Zainteresowanie ni膮 zar贸wno artyst贸w, publiczno艣ci i innych Galerii by艂o tak du偶e, 偶e postanowi艂em j膮 powt贸rzy膰.
W tej formie wystawy odby艂y si臋 jeszcze w latach 1989, 91, 94. Uczestnicy i laureaci tych przegl膮d贸w roku 1995 powo艂ali Stowarzyszenie Pastelist贸w Polskich z siedzib膮 w Nowym S膮czu. (.)

Krzysztof Kuli艣, fragm. Wst臋pu do katalogu